ЦАГААН ХАД

 

     Бясалгал номын агуйд нь завиланхан сууж залбирнам

     Үсэглэл төдий харагдавч судрын шимд олзлогдном

     Хурган буржгар арцны анхи сэнхи ханхалнам

     Хоргон доторхи зул сүүдэр бүхнээс халхалнам

 

     Долнуурын мандалнаа дүүрэн тэргэл саран

     Тодхон сэвхээ тольдох ухаа хонгор үдэш

     Цамаан бага шавиа элдэв барцадаас зайлуулж 

     "Цагаан шүхэр" - т айлдах багшийн хөрөг үзэгдмү

 

      Өвөр  холын хошуунаас говио санан бэтгэрэгч*

      Эвэр бүрээ үлээн уй гунигаа сэдрээгч 

      Эгшигт Манзуширын мутраас увьдас лүн хүртэгч

 

       Цадиг авашигт Равжаа сэтгэлийн гүнд тодорном

       Бүдэг бүхнийг  гийгүүлж номын үсэг гэрэлтнэм

       Бадаг адаг тодорхой-  эгшиглэнт үгс нисэлднэм

 

     *-Д.Равжаа 12 наснаас Өвөр Монголын нутаг Бадгар хийдэд олон жилээр шавилан суусан авай.

 

 

Дорно мөнх тэнгэрийн дуртмал хаяа бадамланам

Дуртмал хаяаг сөхөж хөсөг нүүдэл наашилнам

Хөсөг нүүдэл наашлахад нэгэн хөвүүн тодорном

Нэгэн хөвүүн тодроход олон шавь нар дагалднам

 

Олон шавь нар дагалдсан нүүдэл хаашаа зорино

Нүүдэл хаашаа зориход буудал улам ойртоно

Буудал улам ойртсоор Да Хүрээ ирнэ

Да Хүрээ ирэхэд Дарнатыг гэгээн тосно

 

Дарнатын гэгээн тосч мөнгөн завьяа барина

Мөнгөн завьяа барьж нанзад хадаг хамтатгана

Нанзад хадагтай хамт ямба шагнал олгоно

 

Ямба шагнал олгоход төргөлчин түмэн хурайлнам

Ялгуулсан догшин Хутагт авшиг лүн хүртээнэм

Бясалгал  номын агуйд нь завиланхан сууж залбирнам

 

 

Догшин Ноён Хутагт салхиар илбэж адисланам

Довцог ягаан буйлсанд шүүдэр бууж анисланам

Баянгийн говийн манхнаа гоёон зэл сунаж

Баранзад магнаг огторгуйд галуун цуваа хөвөрнөм

 

Үлэмжийн ийм л хорвоод хүн амьтан хоргодму...

Үхэхгүйн тулд хонь идсэн чоно хийгээд 

Өнөөх чоныг хөтөлсөн увьдаст хүвүүн харагдму*

Үнэн худлыг ялгасан түүний шидэнд залбирму

 

Хий галзуу туссан үзэсгэлэнт нэгэн бүсгүй

Хэрмэл жаахан хүүг үзсэн даруй эдгэсэн

Хэзээ эртийн домог цагийг  нэвтэлж гэрэлтмү

 

Домог дотор оршсон үнэний гэгээнд баяснам

Омог бардам зүрхэндээ шүлгэн эрхи бадагланам

Дорно мөнх тэнгэрийн дуртмал хаяа бадамланам

 

*-Хонь  хариулж явахад нь  нэгэн хонийг нь чоно идчихжээ.Баян эзэн ирээд хонь хэн идэв, хариулж явсан чи мэдэх ёстой хэмээн уурсахад  дргшин Хутагт хүү би идээгүй, энэ чоно идсэн гээд  мөнөөх чоныг бүсээр оосорлоод хөтлөөд ирсэн гэсэн домог бий ажу.

 

          2

          Шар, улаан, цэнхэр, ногоолин толгод үзэгднэм

          Сая нумарсан солонгын үзүүр энд дүрэгднэм

          Сэтэрт хүрэн морины зоонд завилсан бурхан

           Сэвлэг даахьт хүүгийн тарнит үгс тодорном

 

        "...ҮҮлэн гараад бороо орохын цагт*

         Үүдэн гэмээ нь хоймор юуны ялгаа вэ?

         Үйл нь байгаад үхэхийн цагт

         Хөгшин гэмээ нь залуу юуны ялгаа вэ?..."

 

         Хорвоогийн гунигт үнэнд хэзээ нэгтээ тайрагдана

         Хосоор  найгах сэмбэрүү цасны хяруунд хайрагдана

         Хойшдоо би ч бас  насны зөрөгт дайрагдана

 

        Долоон  харын уулнаа "Шувуун хошуут" ** тохионом

        Дорно тэнгэрийн хаяанаа үүлэн орхимж шаргалтнам

        Догшин ноён Хутагт салхиар илбэж адисланам

 

       *-  Хутагтын 7 настайдаа хэлсэн шүлэг

       **- Тохиол дор төрсөн одных нь нэр

       Ингээд л төгсгөл мөр нь дараа шүлгийн эхлэл болоод л үргэлжлээд байдаг хэлхээ 14 шүлэг, харин 15 дахь  шүлэг нь мөнөөх шүлгүүдийн холбосон 14 эхлэл болоод төгсгөл  мөрүүд бие даасан  шүлэг болон орших учиртай, ингэж байж  сонет цэцгэн эрхи болно. Анх 13-р зуунд Данте, Петрарк нар үүсгэсэн, хожим нь  Шекспир,  Ронсар нар  за тэгээд Оросоос дамжаад манайд 20-р зууны 80-аад оноос бичигдэх болсон хэлбэр дээ.  1986 онд би-вээр "Миний ертөнц" анхны сонет цэцгэн эрхи бичиж  "Галын анир" номдоо рхуулж байв.Тжр үед нь профессор Д.Галбаатар зэрэг хүмүүс анзааран  "урам " өгч байв. Догшин Хутагтын цадиг бол миний 2 дахь сонет цэцгэн эрхи юм.Одоо хайрын тухай  ганц сайхан сонет цэцгэн эрх бичнэ, тэгээд л энэ хэлбэрээс зодог тайлна даа, ер нь бичихэд хэцүү шүү,  хэлбэрийг нь заавал барих ёстой, за тэгээд бадаглал зүй, аяс аялгуу, толгой сүүл холболт   гэх  мэт. Тэхдээ бяр амтагдаад сайхан байдаг юм аа.  Блогчид та нарт маань сонирхолтой гэвэл, би 15 шүлгээ бичиж болно шүү, андууд минь

 

 

 

Дорнын их Соён гэгээрүүлэгч,Догшин Хутагт Равжаа та бүхнийг адислах болтугай.                                Догшин Хутагын цадиг                                             /сонет цэцгэн  эрхи/             1.      Шамбалын гэгээт орны* оорцог тоорцогийг халианам      Шанаган долоон одны гилбэлгээнт өрнө хаяарнам      Галбир төгс  орчлонгийн алган толиноос дэгдэж      Улбар туяат наран гарьдын жигүүр дэлгэнэм       Найман цагаан мэнгэтэй харагчин гахай ** хөлөглөж     Намираа цэнхэр тэнгэрээс сарны гэгээг аягалаж     Өвлийн дунд сарын идэр хоин тавнаа     Үд цэлмэхийн үес Догшин Хутагт мэндлэв ээ
"Равжаа Хутагт адислах болтугай" цааш унших »

Сайн уу, андууд минь, блогчид минь. Та нартайгаа уулзалгүй яасан ч удав аа, их ч саналаа, блог минь алга болоход, буй  биед  минь ямар нэг тийм  үл мэдэгдэм уй гуниг мэдэгдсэн шүү. Энэ блог гэдэг ертөнцөөс чинь би ямар ихийг олж авдаг, мэдэрдэг байсан гэх вэ , заримд нь бүр  чин дотноор хайртай байв. Энэ ертөнц дотор  "сэтгэл"- үүд  өөрийнхээ үелзлэлээр баригддаг, уран зохиолын мөн чанар  ямар нэг байдлаараа хадгалагддаг, үзэгдэх гэж эзэд нь  шаналддаггүй болохоор, шүлэг найраг нь мөн тийм дотоод цагаан эрчис-инергэтэй, бясалгалтай, эгшиг хөгжимтэй, хамгийн гол нь "өөрөөрөө"  оршдог нь гайхалтай. Ерөөс  оршихуй гэдэг, явж явж "өөрөөрөө" үзэгдэх мөн чанар билээ л...Од шүүдэр дотор ч "өөрөөрөө " л гэрэлтдэг ээ. Энэ ялдамд  ямагт "өөрөөрөө"  оршихуйн үлгэр, миний хайртай зохиолч, авьяасаар гэрэлтэгч дүү "Диваажингийн хоригдол" блогийн эзэн Х.Болор-Эрдэнэ дээ талархму. Блог гэдэг энэ ертөнцөд намайг  даллан дуудсанд нь ... Ахиад л би бичиж байнам аа, бүсгүй минь. Та нартаа  бичилхэн тайлан  тавья, блогчид  минь. "Дошгин Хутагтын цадиг" гэдэг сонет цэцгэн  эрхи хэлхэв,  орос ,англи хэлээр хэвлүүлэв, Равжаа сангийн уралдаанд шагналт байр эзлэв, 500 доллар хормойлов. Мөн "Цагаан морин жил" гэдэг симфони найраглал бичив, одоо энэ сарын  дундуур бас 12- р сарын 10-нд тоглогдоно гэнэм, хөгжмийг нь  УГЗ Г.Алтанухяг хийжээ. Ингээд та нараа санасан, сэтгэлийнхээ хөргийг дэлгэж, анхны хайртайгаа золгосон  жаахан хүүгийн дүрэнд хувиранхан "Гурван улаан сарнай" баринхан хаалгыг чинь тогшиж ядан зогсном оо, хүлээн авна уу.
"Сайн уу, андууд минь, блогчид минь. Та нартайгаа уулзалгүй яасан ч удав аа, их ч саналаа, блог минь" цааш унших »

"Амьдралаа би чамд хайртай" дууг мэддэггүй монгол хүн гэж үгүй. Ирсэн л болбол буцах болдог хорвоод Энгэрээ  түшээд өвгөд минь одлоо ч Ээж ээ баярлуулж үрс нь төрдөг юм аа Эхийн хэвлийгээс хүйгээр салавч Эх орноосоо амь нь тасардаггүй ээ хэмээн аманд аяндаа л урсан орж ирэх энэ ухааралт үгсийн эзэн нь бидний дунд цахим хуудсаа нээн, уран тансаг шүлгүүдээрээ залуусыг уургалан татаж байсныг олон хүн мартаагүй. Өнөө өглөө эрхэм ах маань утас цохиж өөрийн хуучин блогооо сэргээх хүсэлтэй байгаагаа илэрхийлсэний дагуу "Цагаан хад" хэмээх танил нэгэн блогийг дахин нээгээд сууж буй минь энэ.
"Цагаан хадны хүү Данзангийн Нямаа цахим ертөнцөд эргэн ирлээ" цааш унших »